Son yıllarda besinlerin vücutta sindirimi veya kullanılması sırasında oluşan bozuklukların şişmanlık dahil birçok hastalıkla ilişkisi ile ilgili bir çok araştırma ve test yapılmaktadır. Günlük hayatta en çok karıştırılan veya birbiri yerine kullanılan kavramlarda besin alerjisi ve besin intoleransıdır. Bu konuları biraz açıklamakta fayda var.
Besin Alerjisi bir besine veya besinin içinde bulanan bir öğeye karşı gelişen bir reaksiyondur. Bu reaksiyon bağışıklık sistemini etkiler ve ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Çeşitli testlerle veya kanda immünoglobülin E (IgE) bakılarak saptanır. Çocuklarda ve yetişkinlerde %1-5 oranında görülebilir. Belirtileri bulantı, kusma, karın ağrısı, gaz, karında şişkinlik, dil ve damakta şişme, boğazda kaşıntı ve yanma olabilir. Bazen vücutta ani hissedilen güçsüzlük hissi ve nefes darlığı gözlenebilir. Belirtiler besin tüketildikten sonra hemen sonra ortaya çıkabilir. En sık gözlenen besin alerjileri inek sütü, yumurta, soya fasulyesi, yer fıstığı, buğday, badem, ceviz, fındık, balık ve kabuklu deniz ürünleri alerjileridir.
Alerjinin saptanmasında testler uygulanabildiği gibi alerjik olduğu düşünülen besin diyetten çıkarılır. Alerjik olan besinin özellikle çocuklarda diyetten tamamen çıkarılması önerilir. Yukarıda da belirttiğim gibi besinin içindeki besin öğeleri de alerjilere neden olabilir. Bu nedenle alerjik reaksiyon gösteren maddelerin veya besinlerin besin etiketlerinde belirtilme zorunluluğu vardır. Bu soruna sahip olan kişiler besin etiketlerini dikkatli okumalılar. Örneğin süt alerjisi olan birinin aslında süt proteini alerjisi vardır. Bir bisküvi paketinin üzerinde içindekiler kısmında süt proteini varsa tüketmemesi gerekir.
Besin intoleransı da etkileri itibarı ile besin alerjisine benzer. Ancak besin intoleransında bağışıklı sistemi etkilenmez. Vücutta hassasiyet oluşturan besinlerin tüketilmemesinin irritabl barsak hastalığı, ateroskleroz, artrit gibi kronik inflamatuar hastalıkları azalttığı ileri sürülse de daha çok çalışmaya ihtiyaç vardır. Belirtileri genellikle ishal, şişkinlik karında rahatsızlık hissi olabilir. Besin intolereansı migren ataklarını da tetikleyebilir. Besin intoleransı yiyecek tüketildikten 30 dakika veya 2 ssaat sonra ortaya çıkabilir. Kanda besin duyarlılığı testi yani immünoglobülin G(Ig G) bakılarak saptanır. Laktoz, gluten ve monosodyum glutamat en sık rastlanılan besin intoleranslarıdır. Bizim ülkemizde de en sık görülen Laktoz İntoleransıdır. Laktoz bir süt proteinidir ve vücutta sindirilmesi için bir enzime ihtiyaç vardır. Bazı kişilerde enzimi eksikliği vardır ve bu protein sindirilemez. Gaz, şişkinlik ve ishale neden olabilir. Bireylerin vücudun hassasiyet gösterdiği besinden uzak durması önerilir. Bu durum bazen vücudun ihtiyaç duyduğu besin öğelerinin alınmasını engelleyebilir. Bu durumda takviye yapılmalı veya ikame besinler kullanılmalıdır. Örneğin süt intoleransı olan bireye peynir yoğurt gibi besinlerin daha fazla tüketilmesi önerilmelidir.
Besin alejilerinde durum biraz daha farklıdır. Eğer kişinin süt proteini alerjisi varsa süt ve ürünleri diyetten çıkarılmalıdır. Besin alerjisi veya besin duyarlılığı olduğu düşünülen veya saptanan kişi beslenme tedavisi ve uygulanacak diğer tedaviler hakkında mutlaka bir uzmandan destek almalıdır.