Nedeni bilinmeyen ve uzun süre devam eden yorgunluğun sebeplerinden bir tanesi de B12 vitamini eksikliği olabilir. Kırmızı etin fiyatının yüksek olması ve çeşitli sağlık gerekçelerinden dolayı az tüketilmesi veya tüketilmemesi nedeni ile son dönemlerde sık karşılaşılan bir sorundur B12 eksikliği. Unutkanlık, yorgunluk, uyuşukluk hissi, kilo kaybı, kabızlık veya ishal durumu, kırmızı dil, mide bulantısı ve kusma, karında şişlik ve gaz, el ve ayaklarda hissizlik, denge kaybı ve sinirlilik hali hafif derecede B12 eksikliği belirtileri arasında sayılabilir. Ağır derecede B12 eksikliği ise yorgunluktan çok daha ağır sorunlara neden olabilir.B12 vitamini beynin sinir ağını oluşturan hücrelerin büyümesinde ve onarımında önemli rol oynar. Ciddi eksikliğinde geri dönüşsüz olan hatırlama güçlüğü, hafıza kaybı ve demans(bunama) gibi ciddi sorunlar ortaya çıkar. İleri yaşlarda mutlaka rutin takibi yapılmalıdır. Kemik iliğinde üretilen kan hücrelerini etkileyerek pernisiyöz aneminin (kansızlık) oluşum nedenleri arasında yer alır. Hamilelik döneminde eksikliği hem erken doğuma sebep olabilir hem de yenidoğan bebekte yetersizlik gelişmesine neden olabilir.
Peki nedir bu B 12 vitamini ?Kobalamin olarak adlandırılan B12 vitamini suda eriyen bir vitamindir. Diğer suda eriyen vitaminlerin aksine vücutta depolanır ve eksikliğinin hissedilmesi yıllar alabilir. Isıya ve işığa dayanıksızdır.Yani kaynatma süresinin uzaması ile B12 vitaminin kayıpları artar.Özellikle et grubu besinlerin pişirme sularının atılmasıyla da kayba uğrar.Izgara yapılan etlerde hem sıcaklığın etkisi hem de damlayan su ile kayıp çok olur.Sütün kaynama süresinin uzatılmasıda B12 kayıplarına neden olur.
En iyi kaynakları bazı kabuklu deniz hayvanları(midye, yengeç, istiridye), et, tavuk, balık, karaciğer, süt ve ürünleridir. Günlük diyet çoğunlukla bitkisel besinlerden oluştuğunda, alınan B12 vitamini miktarı da azalır. Özellikle vejeteryan beslenen kişilerde ve et, tavuk, balık gibi protein kaynaklarını az tüketen kişilerde yetersizliği daha çok görülür.Eksikliğine neden olan durumları şöyle sıralayabiliriz.
- Yaşlandıkça B12 emilimi azalır. 50 yaşın üzerinde genellikle emilim azalmaya başlar
- Midede hastalıkları olan kişilerde emilim azalır.Özellikle antiasit, H2 reseptör antagonist ve proton pompa inhibitörü gibi mide ilaçlarını uzun süre kullanan kişilerin B12 seviyelerini kontrol ettirmelerinde fayda var.
- Midede bulunan helikobakter pilori bakterisi de B12 emilimini azaltır.
- Antibiyotik sonrası bağırsakta aşırı bakteri çoğalması durumlarında emilim azalır.
- Şeker hastalığında kullanılan ilaçlardan bir tanesi olan metforminin uzun süre kullanımı emilimi azaltır.
- Kronik alkol kullanımında
- Mide ameliyatı geçirenlerinlerde(özellikle zayıflama amaçlı midesinin büyük kısmını aldıranlarda) emilim azalır
- Yağ aldırma ameliyatları vücudun B12 emilimi özelliğini kaybettirebilir.
- Çölyak gibi bağırsak hastalığı olan insanlarda yeterli B12 emilimi olmayabilir.
- Genellikle kandaki ürik asit yüksekliğinin tedavisinde kullanılan Kolşisin ilacı B12 vitamini eksikliği yapabilir.
B12 vitamini fazlalığı zararlı değildir. Alınan B12 vitamininin fazlası idrarla zararsız şekilde vücuttan atılmaktadır. Günlük ihtiyacımız 14 yaş ve üzerinde 2,4 mcg dir.Hamilelik ve emzirme dönemlerinde ihtiyaç artar. Bu ihtiyacın karşılanması için normal bireylerde neler yapmak gerekir.
- Haftada en az 1-2 kez kırmızı et tüketilmeli,
- Yiyeceklerin pişirme suları dökülmemeli ve protein içeren besinler uzun süre ısıya maru bırakılmamalı,
- Günde 2-3 su bardağı sür veya yoğurt tüketilmeli,
- Bitkisel besinlerde B12 vitaminin bulunmadığını unutmadan hem hayvansal hem bitkisel besinlerin olduğu karışık bir beslenme planı tercih edilmelidir.
Pernisiyöz anemi geçirenler, midesi ameliyatla alınanlar, vejetaryenler, yaşlılar gebeler, emziren anneler, uzun süre mide hastalıkları, diyabet, ve gut ile ilgili tedavi gören kişiler kandaki B12 düzeylerini takip etmelidir. Eksikliği durumunda uzmandan yardım almalılar