Günümüzde birçok insan ulaşılabilirliğinin kolay olması, kısa zamanda hızlıca tüketilebilmesi ve lezzetli olması açısından ‘Fast Food’ yani ayaküstü beslenme tarzını benimsemiş durumdadır.
“Fast-food” veya “Hızlı hazır yemek sistemi” az zamanda çok sayıda tüketiciye hizmet veren, standart yöntemlerle hazırlanmış menülerin satıldığı bir yemek sistemidir. Ülkemizde en çok tüketilen fast-food türü yiyecek içecekler arasında simit, tost, döner, lahmacun, pide, hamburger çeşitleri, soğuk sandviçler, pizza, kızarmış patates, kızarmış tavuk parçaları , balık-ekmek,kumpir, kokoreç, kolalı içecekler, çay, kahve benzeri içecekler yer almaktadır.
Fast Food Besinler ve Sağlık
Fast Food yiyeceklerin besin içeriği değerlendirildiğinde çokta sağlıklı olmayan sonuçlarla karşılaşılmaktadır. Enerji içerikleri 400-1500 kalori arasında değişiklik göstermektedir ki burada ortalama bir kişinin günlük alması gereken toplam kalori miktarının yarısı kadardır. Dolayısıyla alınan kalori harcanandan çok daha fazla olduğundan kilo alımı da kaçınılmaz sondur. Enerjinin çoğu ise yağ ve şekerden gelmektedir. Protein içeriği ise günlük gereksinimi karşılayacak miktardadır. Birçok fastfood ürününün kalorisinin %50-60ı yağlardan gelmektedir. Derin yağda kızartma yöntemleri, yağlı soslar, mayonez vb. lezzet arttırıcılar fast food ürünlerin yağ oranını yükseltmektedir. Fast-food restoranların en masum yiyecekleri kırmızı ete kıyasla tavuk ve balık olarak görünür. Ancak bol yağda kızartıldıklarından çok fazla yağ çekerler dolayısıyla sağlıklı içeriklerini kaybederler.
Fast-food ürünlerindeki yağın çoğu hayvansal kaynaklı olup, çoğunlukla doymuş yağ içerirler. Bu ürünlerin sodyum (tuz), kolesterol ve özellikle doymuş yağ miktarı daha fazladır. Yağdan gelen enerjinin artması başta koroner kalp hastalıkları ve kanser olmak üzere birçok kronik hastalıklar için risk faktörüdür.
Fast-food ürünlerin bir diğer dezeavantajı ön hazırlık aşaması geçirdiklerinden sodyum(tuz) içeriklerinin yüksek olmasıdır. Fazla sodyumun (tuzun) hipertansiyon, mide kanseri ve kemik erimesi riskini artırdığı saptanmıştır.
Çok fazla fast food ürün tüketimi yetersiz ve dengesiz beslenmeye neden olacağından büyüme ve gelişme dönemindeki çocuk ve gençlerde obezite, vitamin – mineral eksikliği, kolesterol yüksekliği, karaciğer yağlanması gibi rahatsızlıklara yol açabilir.
Fasfood restoranlarda; salam, sosis, sucuk gibi et ürünleri tostlarda, soğuk sandviçlerde, kızarma şeklinde ve pizzaların üst malzemesi olarak sıklıkla kullanılmaktadır. Bu yiyecekler hazırlanırken etlere istenilen renk ve kokunun sağlanması için ve aynı zamanda koruyucu amaçlı olarak nitrit ve nitratlar eklenmektedir. Nitrit ve nitratların çok miktarda alınması sağlığa zararlıdır. Kanserojen (kanser yapıcı) etkisi vardır. Bu tür ürünler tüketildiğinde mutlaka yanında domates, taze sıkılmış portakal suyu vb. C vitamini yüksek bir besin alınmalıdır. C vitamininin nitrit-nitratın olumsuz etkilerini ortadan kaldırıcı özelliği unutulmamalıdır.
Son zamanlarda insanlar sağlıklı beslenme konusunda bilinçlendikçe fastfood restoranlarda da sağlıklı ürünler sunulmaya başladı. Fastfood ürünlerin yanında vitamin ihtiyaçlarını karşılayabilmek, tokluk hissini daha fazla arttırmaya yardımcı olabilmek ve günlük posa ihtiyacını karşılayabilmek için taze meyve suları ve salata barlar da tüketicinin hizmetine sunulmuş durumdadır.
Günlük yaşamda koşturma içinde hepimiz dönem dönem öğün seçimimiz fast food besinlerden yana yapabiliyoruz. Nelere dikkat etmeliyiz fast food beslenirken?
● Çok sık ve aşırı miktarda tüketememeye özen göstermeli her defasında 1 porsiyon ile sınırlı tutmalıyız. Haftalık fast food tüketimimizi 2-4 öğünle sınırlandırmalıyız.
● Bol yağda kızartılan ürünler yerine ızgara yapılmış veya fırınlanmış yiyecekleri tercih etmeliyiz.
● Hayvansal yağ yerine bitkisel yağ kullanımı arttırmalıyız.
● Kırmızı etli ürünler yerine tavuk veya balık tercih etmeliyiz
● Hijyenik koşullarda hazırlanmış salata tüketimini arttırmalıyız
● Yağlı sosların (mayonez v.b) yağ oranını azaltmalıyız ve veya light olanları tercih etmeliyiz,
● Asitli içecekler yerine ayran veya taze sıkılmış meyve sularını tercih etmeliyiz
● Beyaz undan yapılmış ürünler yerine kepekten, çavdardan veya tam buğday ununda yapılmış ürünleri seçerek fast food gıdaları daha sağlıklı hale getirebiliriz.